MUZIKANTEN

IN DE ANTWERPSE CINEMA'S

1915 - 1930

 

 

Cinemaorkesten • Coliseum • Gerex • Invoering geluidsfilm

 
 

 
 

De periode van de stille film in Antwerpen stelde in de jaren 1920 een 300-tal muzikanten tewerk als pianisten, in kleine strijkjes of kleinere orkesten en in enkele tamelijk stevige orkesten. De grootste orkesten waren deze van de Empire, van de Anvers Palace, lange tijd onder leiding van Renaat van Zundert, en het orkest van de cinema van de Dierentuin onder leiding van H. Ceulemans. Bij de invoering van de filmbegeleiding met grammofoonplaten en later bij de invoering van de geluidsfilm zelf ging het beroep van cinemamuzikant verloren.

De orkesten werden afhankelijk van de film versterkt met tijdelijke orkestleden, maar ook andere instrumentisten zoals studenten kwamen zich soms aanbieden om mee te spelen. Zo stelde Henri Kennes in september 1928 met enkele stukken uit Tanhauser en L'Arlésienne zijn 'winterorkest' in cinema Odeon voor met 19 muzikanten. In november 1928 vertoonde men 'Koning der Koningen' in cinema Agora in Borgerhout met een groot zangkoor en dubbel orkest, in totaal meer dan 100 artiesten. Op 31 mei 1929 werd 'l'Atlantide' vertoond als laatste filmvoorstelling in de Folies Bergère opgeluisterd door de volledige orkesten van de Folies Bergère en van de Empire onder leiding van Clement D'Hooghe.

In januari 1926 telde de Antwerpse Toonkunstenaarsvereniging 324 muzikanten met een vaste betrekking in een van de 51 Antwerpse cinemaorkesten die werkten volgens de voorwaarden zoals afgesproken met deze vakbond. In december 1926 telde men 296 orkestleden in 47 cinema's. In augustus 1929 ging het volgens de Toonkunstenaarsvereniging om 412 (*) orkestleden : 120 muzikanten die werkzaam waren in de eersteklas-cinemazalen, en 292 muzikanten in de tweedeklas-zalen. Tegen 1 november 1929 zijn praktisch alle Antwerpse cinemaorkesten opgeheven.

Een betrekking in een cinemaorkest was aantrekkelijk voor de meeste muzikanten. Het leverde een goede verdienste op, het ganse jaar door, met vaste werkuren en sedert de tweede helft van de jaren 1920 daarbovenop nog veertien dagen betaald verlof. Een muzikant in de Opera daarentegen had in 1928 slechts een contract van acht maanden en moest voor de overblijvende vier maanden op zoek naar een andere verdienste. De cinemaorkesten konden dus de beste instrumentisten aanwerven. Volgens de Toonkunstenaarsvereniging verdiende een orkestlid in een cinema op die manier per jaar meer dan het dubbele dan een orkestlid in de opera.

 

* Volgens Wildiers verloren zelfs 463 muzikanten hun werk na de invoering van de geluidsfilm in maart 1930. (Clement Wildiers, De Kinema verovert de Scheldestad, Antwerpen, 1956)

 

J.A. Zwijsen als pianist en dirigent in de cinematheaters  
 

 

J.A. Zwijsen was nog een jonge tiener toen hij als pianist de stomme films begeleidde in het Winterpaleis (maar mogelijk gaat het hier om de Wintergarten, de latere Coliseum). Overigens speelde hij in verschillende cinematheaters, waaronder de populaire Prins Albert in de Diepestraat en in de Pathé. Met Hendrik Crabeels en Paul Douliéz trad hij in een soort beurtrol op in cinema's zoals de Rex en de Tokio.

Dat Zwijsen een behoorlijke reputatie had opgebouwd op dit gebied werd bewezen tijdens de wereldtentoonstelling in Brussel (1958), toen hij gevraagd werd om op piano de vertoningen te begeleiden van stomme films in het Amerikaans Theater. In diezelfde functie werd hij daarna nog regelmatig gevraagd om op te treden in het Paleis voor Schone Kunsten ('Palais des Beaux Arts') in Brussel.

In de jaren 1920 werkte Zwijsen acht jaar voor de N.V.Gerex en was orkestleider in de Majestic in de Carnotstraat en in de Coliseum op de Meir.

Op 19 december 1930 heropende de film- en variétézaal Corso in de Drinkstraat in Borgerhout onder een nieuwe directie. Zwijsen dirigeerde bij die gelegenheid het groot orkest. De zaal was oorspronkelijk geopend in 1909 als de 'Olympia' waar Flor Bosmans een strijkje dirigeerde.

 

 

 

counter for tumblr

 

Opmerkingen en aanvullingen blijven welkom via contactadres onderaan de startpagina

© Erik Zwysen, 10 mei 2011
laatste aanpassing 11 augustus 2017